Energie
We krijgen energie van de dingen die met plezier gedaan worden en wat bij onze persoonlijkheid en onze ontwikkeling past. Voor iedereen is het ervaren van energie een persoonlijk gegeven. Jij hebt misschien een hoger energieniveau dan een ander. Dit is niet erg, maar het is wel nodig dat jij of een team zijn energiehuishouding onderzoekt, zodat er geen werkstress ontstaat. Zelfs als je je werk met gemak kan doen en er tijd over is, je eigenlijk te weinig taken hebt met te weinig uitdaging, kan er werkstress ontstaan. Werkstress krijg je door jouw persoonlijke reactie op een te lage of te hoge druk die je voelt tijdens je werkzaamheden. Werkdruk, de druk om taken uit te voeren, af te krijgen en doelstellingen en deadlines te halen, is er altijd en hoeft geen probleem te zijn. Bij te hoge werkdruk kan werkstress ontstaan als jij, of het team, het gevoel heeft dat er niet kan worden voldaan aan de eisen die het werk stelt, in de beschikbare tijd, en hierbij stress wordt ervaren. Dit zorgt ervoor dat je energie voelt weglekken en niet meer adequaat kan reageren ten aanzien van de werkvragen.
Energie bij medewerkers
Een mens heeft energie nodig om te kunnen functioneren. Eten en drinken levert deze energie voor het lichaam, maar naast lichamelijke energie heeft een mens ook geestelijke energie nodig. Energie gaat over gezondheid, beweging en kracht. Energie stroomt en je kan het voelen. Je voelt: fitheid, veerkracht, daadkracht, motivatie en zin. Bij goede energie voel je dat je ontspannen bent, rustig, volledig kan genieten op het moment en alles aan kan. De accu is opgeladen, zoals dit ook wel wordt genoemd. Maar wat gebeurt er als de accu leeg is? We voelen dan een druk, worden moe, onrustig, krijgen lichamelijke klachten en worden emotioneel. Als dit te lang duurt worden we ziek en kan er een burn-out of bore-out ontstaan. De problemen die ontstaan moeten, zowel door jou, het team, als de leidinggevende, serieus worden genomen en er moet goed geluisterd worden. Hierdoor neem jij of het team weer eigenaarschap en kom je terecht bij energiegevers in plaats van te klagen over alle energienemers.
Onderstaand model geeft de aspecten van energie weer. Als de bijbehorende aspecten helder zijn voor de medewerker(s) en zijn leidinggevende, kan energie en fitheid van medewerkers benut worden.
In het model geef ik de belangrijke aspecten voor het krijgen en behouden van energie weer voor medewerkers en teams. Ik zal de vier aspecten: vitaliteit, flow, balans en rust, toelichten.
Vitaliteit
Het eerste aspect bij het hebben van energie kan niet anders zijn dan vitaliteit. Vitaliteit is afgeleid van het Latijnse woord ‘vita’, dat leven betekent. Het heeft te maken met de geestelijke en lichamelijk gesteldheid van de medewerker en dit leidt tot bruisende energie. Het wordt ook wel levenslust of veerkracht genoemd. Volgens Deci en Ryan kan motivatie, vooral de intrinsieke motivatie, vergroot worden als er aandacht is voor de drie natuurlijke basisbehoeften van de mens. Zij beweren in hun zelfbeschikkingstheorie of zelfdeterminatietheorie dat deze behoeften zijn: Autonomie, Verbondenheid en Competenties.
Een veerkrachtig en vitaal team voelt zich verbonden met elkaar, zorgt voor krachtig samenwerken, voor regelbevoegdheid en persoonlijke ontwikkeling. Het team maakt gebruik van elkaars diversiteit en er wordt ruimte gegeven en genomen. Een team dat niet vitaal is, stagneert in teamontwikkeling. Om teamontwikkeling te bewerkstelligen is het belangrijk om de aanwezige behoeften van de zelfdeterminatietheorie te onderzoeken.
Flow
Flow betekent dat je helemaal op kan gaan in je bezigheden. De tijd stopt en je bent niet bezig met jezelf. Je richt je energie ten volle op de betreffende acties en hebt volledige betrokkenheid daarbij. Daarnaast worden de activiteiten succesvol uitgevoerd en verricht je moeiteloos je werk. Je bent geconcentreerd en presteert op de top van je kunnen. Flow ontstaat door een combinatie van uitdagingen, de benodigde vaardigheden en toewijding. Een team dat flow ervaart voelt zich sterk en alert.
Het team creëert uitdagingen, inspiratie en er wordt aangesloten bij de sterke kanten van de medewerkers. Er is een helder visie en duidelijke, concrete doelen. Er wordt aan elkaar direct feedback gegeven om te kijken of doelen benaderd worden en men weet of er vooruitgang wordt geboekt. Er is een gevoel van controle. De teamtaken zijn uitdagend en het vereist vaardigheden om ze uit te voeren.
Balans
Balans gaat over wegen, evenwicht en dat er sprake is van evenveel van de één en het ander. Balans, gekoppeld aan het onderwerp energie, komt neer op een evenwicht tussen inspanning en ontspanning. Een team dat in balans is, is: stabiel, tevreden en gezond. Teamenergie richt zich in het werk op de balans tussen energiegevers en energienemers. Wat energie geeft of energie wegneemt, is niet altijd voor elke medewerker hetzelfde. Het heeft te maken met iemands persoonlijkheid, karakter, motivatie en coping.
Tijdens coaching valt het mij op dat er veel medewerkers perfectionistisch zijn. Hierdoor zullen ze het werk anders ervaren dan medewerkers die dat niet zijn. Perfectionistische mensen zijn zichzelf, en andere teamleden, steeds aan het beoordelen. Ze vragen zich constant af: ‘doe ik het wel goed en hoe doen anderen het?’ Er is een sterke interne criticus, die hoge kwaliteitseisen stelt. De perfectionist wil graag alles onder controle hebben en heeft moeite met beslissingen nemen en kiezen. Angst voor afwijzing speelt hierbij een rol. Vaak gaan perfectionistische medewerkers door tot ze erbij neervallen, een rem ontbreekt. Er kan ook sprake zijn van uitstelgedrag, dat komt door de angst om de kwaliteit niet te kunnen halen van de door henzelf opgestelde hoge eisen. Doorgaans is er grote betrokkenheid op de taak en liever doen ze deze taak zelf, want een ander kan het vast niet beter of sneller. Bewust worden van dit gedrag is nodig om weer energie te ervaren.
Rust
Hoe vaak hoor ik niet bij coaching dat er behoefte is aan rust. Hiermee wordt bedoeld: kalmte, ontspanning, stilte, en is het vierde aspect om energie te behouden. Behoefte aan rust is vaak een reactie na het doen van een activiteit, arbeid of inspanning. Vooral teams die veel in de doen-stand staan en weinig reflecteren, kunnen zich maar moeilijk herstellen van hun dagelijkse werkzaamheden. Ze zien het houden van een pauze als tijdverlies en niet nodig, want als je geen pauze houdt ben je eerder klaar of kan je nog meer werk verzetten. Het gevolg is dat er energieverstoringen optreden. Aandacht besteden aan de zijn-stand van jezelf of van een team is belangrijk, vooral bij een team met veel ‘doeners’. In de zijn-stand heb jij, of heeft het team, een groter vermogen om ongemakkelijke gevoelens te ervaren, zonder dat direct automatische reactiepatronen in gang worden gezet om de situatie te veranderen.
(Team)coaching
Bovenstaande bevordert energie en balans en worden de vier aspecten geoperationaliseerd en uitgevoerd. Wanneer jij of medewerkers van een team serieus worden genomen en de energiegevers en energienemers worden onderzocht, komt er balans en rust. Bij individuele coaching, teamcoaching, moreel beraad of begeleide intervisie richt ik mij als (team)coach op jouw persoonlijke ontwikkeling of teamontwikkeling, de belemmerende- en helpende gedachten of gedrag bij de vier aspecten van energie. Met als doel het vergroten van jouw persoonlijke effectiviteit of teameffectiviteit en kwaliteitsverbetering op het gebied van energie en flow in de samenwerking.
